Fundacja prywatna sposobem na zachowanie charakteru i majątku firmy rodzinnej?

środa, 16 Październik 2019 w kategorii Inne

Większość firm rodzinnych, które rozpoczęły działalność w latach 90-tych stoi obecnie przed wyzwaniem, jakie może stanowić dla nich proces zmiany pokoleniowej w przedsiębiorstwie. Jednym z narzędzi niezbędnych do przeprowadzenia sukcesji w przedsiębiorstwie rodzinnym może okazać się fundacja prywatna, która pozwala na zachowanie charakteru i majątku firmy rodzinnej nie tylko przez drugie pokolenie. Czy w Polsce możliwe jest utworzenie fundacji rodzinnej?

Czym jest fundacja prywatna (rodzinna)?

Fundacja prywatna, zwana także fundacją rodzinną, jest podmiotem – osobą prawną, utworzoną przez fundatora (nestora firmy rodzinnej) w celu zarządzania majątkiem przekazanym przez fundatora i dysponowania nim na rzecz określonych przez fundatora beneficjentów. Wśród najważniejszych motywów założenia fundacji rodzinnej należy wymienić: zachowanie firmy i jej rodzinnego charakteru, umożliwienie czerpania korzyści z osiągniętego sukcesu wielu pokoleniom, chęć uniknięcia rozdrobnienia majątku rodzinnego – zapobieganie podziałowi majątku po śmierci fundatora, ułatwienie planowania spadkobrania, ochrona inwestycji, możliwość określenia zasad kontroli biznesu, zabezpieczenie interesów majątkowych bliskich.

Czyją własnością jest majątek przekazany fundacji przez fundatora?

W momencie ulokowania w fundacji aktywów firmy rodzinnej przez fundatora, którymi to aktywami mogą być nieruchomości, ruchomości, środki pieniężne, udziały, akcje, fundator przestaje być ich właścicielem. Właścicielem aktywów staje się fundacja. Fundator nie otrzymuje w zamian żadnych praw udziałowych. Fundacja majątkiem zarządza i dysponuje nim (na rzecz wskazanych przez fundatora beneficjentów), ale to fundator określa w jaki sposób. Należy zaznaczyć, że fundator ma daleko idącą swobodę w ustalaniu reguł zarządzania i wykorzystania majątku fundacji zarówno za jego życia, jak i po jego śmierci. To fundator, w odpowiednich dokumentach fundacyjnych, określa sposób dystrybuowania zysków fundacji czy przekazania majątku fundacji beneficjentom. Umieszczenie aktywów w fundacji prywatnej jest rozwiązaniem umożliwiającym zarządzanie i korzystanie z majątku rodzinnego także przez przyszłe pokolenia, bez obaw o jego rozdrobnienie. Fundator może bowiem zdecydować, że nawet po jego śmierci przekazany majątek pozostanie własnością fundacji, a beneficjentom będą przekazywane określone zyski.

Istotną zaletą fundacji rodzinnej jest to, że majątek fundacji zostaje wyjęty z masy spadkowej, ponieważ przestaje być własnością fundatora. Spadkobiercy nie będą zatem mogli/musieli walczyć ze sobą o określone części majątku spadkodawcy, ponieważ spadkodawca tego majątku nie pozostawi. Beneficjenci zmuszeni będą do zastosowania się do zasad określonych przez fundatora w dokumentach fundacyjnych, bo tylko to daje im możliwość skorzystania z majątku rodzinnego.

Jak określić krąg beneficjentów?

W dokumentach fundacyjnych fundator określa krąg beneficjentów fundacji – określa, kto może korzystać z aktywów fundacji, kto ma prawo do dochodów osiąganych przez fundację oraz w jakich częściach, a nawet określić po spełnieniu jakich warunków beneficjent otrzyma określone przez fundatora świadczenia (fundator może określić np. że dana osoba musi nabyć odpowiednie kwalifikacje i umiejętności). Fundator określa także zasady korzystania z majątku przez samą fundację oraz zasady kontroli nad fundacją i jej aktywami – dzięki temu ma możliwość odpowiedniego zabezpieczenia wniesionego majątku. Należy zaznaczyć, że fundator ma pełną swobodę przy określaniu kręgu beneficjentów oraz sposobu i warunków ich udziałów w majątku/zysku fundacji, nie wiążą go także reguły prawa spadkowego – beneficjentem fundacji nie musi być członek rodziny fundatora, może być nim nawet on sam.

Jaki jest cel fundacji rodzinnej?

Utworzona przez fundatora fundacja rodzinna realizuje określone przez niego cele. Cel fundacji może zostać określony przez fundatora dowolnie, ważne by był to cel zgodny z prawem. Jednak w zdecydowanej większości celem realizowanym przez fundację będzie cel prywatny fundatora i jego rodziny, tj. zarządzanie i ochrona wniesionego do fundacji majątku, a dzięki temu zabezpieczenie interesów majątkowych beneficjentów (zapewnienie im środków) – przyniesienie im korzyści w postaci np. sfinansowania edukacji czy pomocy medycznej.

Co ciekawe, w większości ustawodawstw fundacja rodzinna nie może prowadzić działalności gospodarczej, choć zakaz ten nie jest powszechny (w Holandii fundacja może powadzić działalność gospodarczą, jeżeli fundator tak postanowi).

W jaki sposób możliwe jest powołanie fundacji rodzinnej?

Fundator może powołać fundację w tzw. akcie fundacyjnym (jeżeli fundacja ma rozpocząć „działalność” jeszcze za życia fundatora) albo w testamencie (jeżeli ma powstać po jego śmierci). W dokumentach fundacyjnych (zwłaszcza w statucie) fundator określa ustrój fundacji i zasady jej funkcjonowania. Statut fundacji powinien określać jej nazwę, siedzibę, cel, czas trwania, wysokość funduszu założycielskiego, majątek fundacji rodzinnej w chwili jej ustanowienia, zasady powoływania, odwoływania, ustalania okresu kadencji oraz uprawnienia i obowiązki członków organów, a także zasady reprezentacji fundacji rodzinnej, zasady zmiany statutu, a także wskazywać wytyczne inwestowania majątku fundacji rodzinnej.

Fundacją rodzinną, co do zasady, zarządza rada (nazywana w różnych jurysdykcjach także radą fundacji, radą fundacyjną czy radą dyrektorów). Fundator ma także możliwość powołania nieobligatoryjnego organu nadzoru fundacji tzw. protektora (ewentualnie rady protektorów). Stoi on na straży przestrzegania przez radę fundacji statutu oraz innych regulacji wewnętrznych.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej

Sposób opodatkowania fundacji rodzinnej jest różny w różnych krajach. Co do zasady, stosuje się jeden z dwóch następujących modeli opodatkowania: opodatkowanie czynności stanowiącej przysporzenie dla fundacji (niekiedy preferencyjną stawką) przy jednoczesnym zwolnieniu z opodatkowania wypłat na rzecz beneficjentów albo opodatkowanie czynności stanowiącej przysporzenie dla beneficjenta fundacji przy jednoczesnym zwolnieniu z opodatkowania dochodów fundacji.

W jakich krajach można utworzyć fundację prywatną?

Na utworzenie fundacji prywatnej (private foundation) pozwala w szczególności ustawodawstwo Austrii, Holandii, Liechtensteinu, Malty, Niemiec, Szwajcarii, Szwecji.

Próżno szukać Polski wśród państw, które umożliwiają założenie fundacji rodzinnej. Polskie prawo na dzień dzisiejszy nie przewiduje możliwości utworzenia takiej formy prawnej (polskie fundacje mogą być tworzone jedynie w celu społecznym lub gospodarczo użytecznym, nigdy w celu prywatnym np. na rzecz danej rodziny). Dlatego przedsiębiorcy polscy, którzy chcą zabezpieczyć gromadzony przez lata majątek na dalsze pokolenia, korzystają z rozwiązań zagranicznych. Z możliwości utworzenia fundacji za granicą korzystają jednak wyłącznie duże firmy – z uwagi na znaczne koszty nie tylko utworzenia, ale także utrzymania fundacji, z uwagi na ryzyko, które niesie ze sobą nieznajomość zagranicznego ustawodawstwa, a przede wszystkim z uwagi na barierę wniesienia swojego majątku do podmiotu, który podlega obcej jurysdykcji. Jedynie tytułem przykładu warto wskazać, że minimalny kapitał założycielski fundacji rodzinnej w Austrii wynosi 70 000 euro, w Liechtensteinie – 30 000 euro, a w Szwajcarii – 50 000 franków szwajcarskich. Dodatkowo utworzenie fundacji zagranicznej niejednokrotnie wiąże się z opodatkowaniem fundacji w związku z transferem do niej majątku z Polski oraz czerpaniem zysków z powierzonego majątku.

Czy istnieje szansa na fundację rodzinną w Polsce?

Choć, jak wskazano powyżej, obecnie nie jest możliwe na gruncie polskiego prawa założenie fundacji rodzinnej, to nie oznacza to, że nic się w tym temacie w polskim ustawodawstwie nie dzieje. Wręcz przeciwnie. Trwają prace nad projektem ustawy wprowadzającej fundację rodzinną do polskiego porządku prawnego! We wrześniu b.r. Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii opublikowało zieloną księgę poświęconą zagadnieniu fundacji rodzinnej (zielona księga jest dokumentem, który przedstawia stan obecny jakiegoś zagadnienia, służy procedurze konsultacyjnej). Wydaje się, że obecne zasady dziedziczenia oraz inne dostępne rozwiązania nie odpowiadają w pełni potrzebom społecznym, ponieważ nie dają pełnej swobody uregulowania zasad dziedziczenia, zatem próby wprowadzenia do polskiego porządku prawnego przepisów dotyczących fundacji rodzinnej są odpowiedzią na oczekiwania społeczne.

Fundacja prywatna (rodzinna) jest niezwykle istotnym narzędziem w procesie sukcesji, ponieważ skupia się wyłącznie na realizacji woli spadkodawcy (fundatora), którą to wolę fundator określa w dokumentach fundacyjnych. Wola fundatora jest respektowana nie tylko przez jego bezpośrednich spadkobierców, lecz także przez kolejne pokolenia. Przez odpowiednie postanowienia zawarte w dokumentach fundacyjnych fundator może urzeczywistnić wartości, jakimi kierował się, tworząc firmę. Wprowadzenie do porządku prawnego uregulowań umożliwiających utworzenie fundacji rodzinnej pozwoli firmom rodzinnym na sprawne przeprowadzenie procesu zmiany pokoleniowej bez konieczności korzystania z zagranicznych rozwiązań, a zarazem na utrzymanie funkcjonowania budowanej przez lata firmy, a co za tym idzie na zatrzymanie polskiego kapitału w Polsce. Wydaje się, że przepisy powinny być tak skonstruowane, by dawać każdemu przedsiębiorcy możliwość skorzystania z takiego rozwiązania. Niezwykle istotne jest także odpowiednie określenie zasad opodatkowania fundacji rodzinnej.

SłabyPrzeciętnyDobryBardzo dobryDoskonały! (Oceń pierwszy!)

Sprawdź jak możemy Ci pomóc w rozwijaniu firmy

Przemysław Boruch

Dyrektor Zarządzający

Wypełnij - odpowiemy błyskawicznie

Oświadczam że zapoznałem się z polityką prywatności i wyrażam zgodę na przetwarzaniem moich danych osobowych na warunkach i w celach w niej określonych.więcej

Dane będą wykorzystane wyłącznie do kontaktu w sprawie usług.