Czym jest prawo holdingowe?

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeksu spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw przewiduje wprowadzenie do Kodeksu spółek handlowych prawa grup spółek, czyli tzw. prawa holdingowego. Obejmuje ono nowe zasady współdziałania spółek dominujących i spółek zależnych, a także nowe zasady odpowiedzialności członków zarządu i rad nadzorczych oraz szersze uprawnienia rad nadzorczych.

Rządowy projekt 2 września 2021 r. został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu.

Wprowadzenie prawa holdingowego, wedle ustawodawcy, ma na celu usprawnienie funkcjonowania tych przedsiębiorców, którzy działają z wykorzystaniem złożonych struktur korporacyjnych.

Nowa definicja

Projekt wprowadza do Kodeksu spółek handlowych definicję nowego pojęcia „grupa spółek”. Grupa spółek oznacza spółkę dominującą i spółkę lub spółki od niej zależne, kierujące się wspólną strategią gospodarczą w celu realizacji wspólnego interesu, uzasadniającą sprawowanie przez spółkę dominującą jednolitego kierownictwa nad spółką zależną albo spółkami zależnymi. Przyjęcie powyższego założenia pozwoliło projektodawcy na wyróżnienie nowej kategorii prawnej, jaką jest „interes grupy spółek”. Grupa spółek ma zatem, obok własnego interesu każdej spółki, kierować się także wspólnym interesem grupy spółek, o ile nie zmierza to do pokrzywdzenia wierzycieli lub wspólników mniejszościowych albo akcjonariuszy mniejszościowych spółki zależnej. Nacisk kładzie się na faktyczne, a nie umowne holdingi.

Zakres regulacji

Przepisy regulacji można podzielić w szczególności na:

1, takie, które ułatwiają sprawne kierowanie grupą spółek przez spółkę dominującą, w związku z realizacją wspólnej strategii gospodarczej grupy oraz

2. takie, które zapewniają ochronę interesu spółek zależnych należących do grupy spółek, następnie spółki dominującej, a pośrednio interesu całej grupy spółek, a także wierzycieli spółek, zwłaszcza spółek zależnych oraz wspólników/ akcjonariuszy mniejszościowych spółki zależnej, członków organów menedżerskich spółek.

Uczestnictwo w grupie spółek

Uczestnictwo w grupie spółek wymaga podjęcia uchwały przez zgromadzenie wspólników albo walne zgromadzenie spółki zależnej. Stosownej uchwały wymaga także wybór spółki dominującej. Udział w grupie spółek oraz status spółki dominującej ujawniany jest poprzez wpisanie wzmianki w rejestrze przedsiębiorców.

Wiążące polecenia

Spółki dominujące będą uprawnione do wydawania spółkom zależnym uczestniczącym w grupie spółek wiążących poleceń dotyczących prowadzenia spraw spółki, jeżeli jest to uzasadnione interesem grupy spółek oraz jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Wiążące polecenie wskazuje co najmniej:

– oczekiwane przez spółkę dominującą zachowanie spółki zależnej w związku z wykonaniem wiążącego polecenia,

– interes grupy spółek, który uzasadnia wykonanie przez spółkę zależną polecenia spółki dominującej,

– spodziewane korzyści lub szkody spółki zależnej, które będą następstwem wykonania polecenia spółki dominującej, o ile występują,

– przewidywany sposób i termin naprawienia spółce zależnej szkody poniesionej w wyniku stosowania się do polecenia spółki dominującej.

W celu wykonania wiążącego polecenia zarząd spółki zależnej powinien najpierw podjąć uchwałę o wykonaniu takiego polecenia (ewentualnie o odmowie jego wykonania, m.in. w przypadku, gdy wykonanie wiążącego polecenia prowadziłoby do niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością spółki zależnej).

Przewidziano odpowiedzialność spółki dominującej za szkodę, która została wyrządzona wykonaniem przez spółkę zależną wiążącego polecenia i nie została naprawiona w terminie wskazanym w wiążącym poleceniu, chyba że nie ponosi winy. Jednak za szkodę wyrządzoną jednoosobowej spółce zależnej spółka dominująca odpowiada, tylko jeżeli wykonanie wiążącego polecenia doprowadziło do jej niewypłacalności.

Ponadto przewidziano odpowiedzialność spółki dominującej wobec wspólników spółki zależnej za obniżenie wartości udziału albo akcji spółki zależnej, jeżeli było ono następstwem wykonania wiążących poleceń spółki dominującej.

Nowa zasada odpowiedzialności członków organów

Przewiduje się wprowadzenie zasady biznesowej oceny sytuacji (Business Judgement Rule), zgodnie z którą członkowie organów spółek nie będą naruszać obowiązku dołożenia staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności, jeżeli postępując w sposób lojalny wobec spółki, działają w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny. Tym samym odpowiedzialność członków organów spółek za szkodę wyrządzoną spółce przez swoje decyzje będzie wyłączona w powyższym zakresie.

Doradca rady nadzorczej

Rada nadzorcza otrzyma uprawnienie do wyboru zewnętrznego doradcy bez udziału zarządu oraz możliwość zawarcia z takim doradcą umowy – o ile umowa spółki będzie tak stanowić.

Rada nadzorcza może podjąć uchwałę w sprawie zbadania na koszt spółki określonego zagadnienia dotyczącego działalności spółki lub jej stanu majątkowego przez wybranego doradcę.

Doradcą rady nadzorczej może być wyłącznie podmiot posiadający wiedzę fachową i kwalifikacje niezbędne do zbadania sprawy określonej przez radę nadzorczą, który zapewnia sporządzenie rzetelnego i obiektywnego raportu z badania. Doradcą rady nadzorczej może być również osoba prawna, pod warunkiem że osoby fizyczne odpowiedzialne za badanie i sporządzenie raportu z badania w imieniu lub na rzecz doradcy rady nadzorczej spełniają wymogi, o których mowa w zdaniu pierwszym.

W umowie między spółką a doradcą rady nadzorczej spółkę reprezentuje rada nadzorcza.

Przymusowy wykup

Zgromadzenie wspólników albo walne zgromadzenie spółki zależnej uczestniczącej w grupie spółek może podjąć uchwałę o przymusowym wykupie udziałów albo akcji wspólników albo akcjonariuszy reprezentujących nie więcej niż 10% kapitału zakładowego przez spółkę dominującą, która reprezentuje bezpośrednio co najmniej 90% kapitału zakładowego.

Ponadto umowa albo statut spółki zależnej może przewidywać, że powyższe uprawnienie przysługuje spółce dominującej, która bezpośrednio lub pośrednio reprezentuje w spółce zależnej uczestniczącej w grupie spółek mniej niż 90% kapitału zakładowego takiej spółki, lecz nie mniej niż 75% tego kapitału.

Obecnie w Kodeksie spółek handlowych przymusowy wykup możliwy jest wyłącznie w spółce akcyjnej.

Nowe rozwiązania mają wejść w życie po 6 miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, z wyjątkiem dwóch przepisów, które zaczną obowiązywać 1 kwietnia 2022 r.