Którą spółkę wybrać – cywilną czy jawną?

Przedsiębiorca, który chce prowadzić działalność gospodarczą samodzielnie, może zarejestrować się w CEIDG i podjąć działalność już w dniu złożenia wniosku o wpis. Jeśli jednak zamierza prowadzić działalność na małą skalę razem ze wspólnikiem, powinien rozważyć zawiązanie spółki cywilnej lub jawnej.

Jakie są wady i zalety obu form prowadzenia działalności? Jakie są najistotniejsze różnice i podobieństwa?

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że do spółek tych stosuje się inne przepisy prawne. Do spółek cywilnych przepisy Kodeksu cywilnego, a do spółki jawnej – przepisy Kodeksu spółek handlowych.

Forma prawna

Podstawową różnicą pomiędzy spółkami jest fakt, że jedna z nich nie stanowi w ogóle podmiotu gospodarczego. Mianowicie spółka cywilna nie posiada ani podmiotowości prawnej, ani zdolności do czynności prawnych, nie może zatem przyjmować na siebie uprawnień czy obowiązków. Spółka cywilna jest tylko umową pomiędzy konkretnymi osobami. Zatem na gruncie prawa cywilnego jest stosunkiem zobowiązaniowym, który nakłada na osoby zawiązujące ten stosunek określone prawa i obowiązki. Przedsiębiorcami, podmiotami prawnymi są wspólnicy – osoby tworzące daną spółkę.

Podmiotem gospodarczym jest natomiast spółka jawna. Jest to spółka osobowa, która jest tzw. ułomną osobą prawną. Oznacza to, że nie ma osobowości prawnej, ale posiada zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych, może być zatem podmiotem praw i obowiązków. Spółka jawna ma również zdolność sądową.

Powstanie spółek

Spółka cywilna powstaje poprzez zawarcie umowy pomiędzy wspólnikami. Do zawarcia takiej umowy wystarczy zachowanie zwykłej formy pisemnej. W umowie tej wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Spółka cywilna nie podlega wpisowi do rejestru. Jeżeli wspólnikami są osoby fizyczne, to oni muszą uzyskać wpis w CEIDG. Uzyskanie wpisu jest bezpłatne. Spółka cywilna podlega dodatkowo jedynie zgłoszeniu do Urzędu Skarbowego i Urzędu Statystycznego (ewentualnie ZUS). Zatem powstanie spółki cywilnej to nieskomplikowany proces, który nie generuje właściwie żadnych kosztów. Powstaje jedynie obowiązek opłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (0,5 % od wartości wkładów wniesionych przy zawarciu umowy).

Natomiast prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki jawnej wymaga zgłoszenia jej do KRS, a zatem także uiszczenia opłaty za wpis i ogłoszenie w MSiG (600 zł). Zgłoszenie w KRS wiąże się z wypełnieniem odpowiednich formularzy i złożeniem potrzebnych dokumentów, a zatem z koniecznością ujawnienia szeregu danych m.in.: adresu spółki, informacji o umowie spółki, czy sposobu jej reprezentacji.

Odpowiedzialność za zobowiązania

Największym mankamentem spółki cywilnej jest fakt, że to wspólnicy są odpowiedzialni za zobowiązania zaciągnięte podczas trwania umowy. Spółka cywilna nie może być podmiotem praw i obowiązków, zatem to wspólnicy zaciągają zobowiązania i to oni odpowiadają za nie całym swoim majątkiem osobistym. Ich odpowiedzialność jest nieograniczona (wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem teraźniejszym i przyszłym bez ograniczeń), ale i solidarna. Zatem wierzyciel może żądać zaspokojenia roszczenia od każdego ze wspólników osobno, kilku z nich lub od wszystkich jednocześnie.

Za zobowiązania spółki jawnej również odpowiadają wspólnicy osobistym majątkiem. Jednak spółka jawna w odróżnieniu od spółki cywilnej ma również swój majątek, który stanowią wkłady wniesione przez wspólników oraz majątek nabyty podczas trwania spółki. Wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, dopiero wtedy, kiedy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna – jest to tzw. odpowiedzialność subsydiarna.

Funkcjonowanie spółek

Składki ZUS

Zarówno w spółce cywilnej, jak i w spółce jawnej to wspólnicy samodzielnie zgłaszają się do ubezpieczeń społecznych i opłacają na nie składki. Spółka jawna obowiązek zgłoszenia jako płatnika składek ZUS ma tylko wobec swoich pracowników. Zasady wyliczania składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń są takie same w obu spółkach z tą różnicą, że wspólnicy spółki cywilnej jako przedsiębiorcy wpisani do CEIDG mogą skorzystać z preferencyjnych składek na ubezpieczenia społeczne w okresie pierwszych 24 miesięcy działalności.

Opodatkowanie

Wspólnicy obu spółek są także płatnikami podatku dochodowego. Samodzielnie opłacają podatek od osiągniętego dochodu. Każdy ze wspólników płaci podatek proporcjonalnie do jego prawa w udziale w zysku. Obie spółki jako odrębne podmioty mogą występować jedynie jako podatnicy VAT.

Prowadzenie księgowości

W przypadku obu spółek nie ma konieczności prowadzenia pełnej księgowości, do momentu, w którym przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy nie przekroczą równowartości w walucie polskiej kwoty 1 200 000 euro.

Podsumowując, widać ogromne podobieństwa w funkcjonowaniu spółek. Spółka cywilna jest najtańsza w założeniu i prowadzeniu. Jednak warto pamiętać o tym, że nie ma własnego majątku, a zatem wspólnicy zawsze odpowiadają za zobowiązania własnym majątkiem. Z kolei spółka jawna wymaga większej pracy przy procesie jej powstawania. Spółka cywilna może być polecona tym przedsiębiorcom, którzy obok działalności w formie spółki cywilnej, zamierzają jako odrębne podmioty wpisane w CEIDG dodatkowo prowadzić inną działalność np.: w szerszym zakresie. Spółka cywilna polecana jest również tym, którzy traktują tę formę tylko jako pierwszy etap, ponieważ może być przekształcona w każdą spółkę prawa handlowego. Z kolei spółka jawna dedykowana jest tym przedsiębiorcom, którzy chcą skupić się wyłącznie na wspólnym prowadzeniu działalności. Jednak z uwagi na odpowiedzialność osobistą wspólników, powinna być to działalność na mniejszą skalę.