Czy można wystąpić ze spółki osobowej?

Nie podlega wątpliwości, że można zbyć udziały w spółkach kapitałowych, ale czy można wystąpić ze spółki osobowej? W jaki sposób?

W spółce osobowej tj. w spółce jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej nie występują udziały. Każdy wspólnik posiada w spółce ogół praw i obowiązków. Zasadą jest trwałość składu wspólników w spółce osobowej. Czy zatem ogół praw i obowiązków można zbyć?

Zbycie ogółu praw i obowiązków innej osobie

Zgodnie z art. 10 Kodeksu spółek handlowych ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony (zbyty) na inną osobę (fizyczną lub prawną), gdy umowa spółki tak stanowi. Ze spółki osobowej można więc wystąpić poprzez zbycie posiadanego ogółu praw i obowiązków, gdy wspólnicy w umowie spółki przewidzieli taką możliwość. Ponadto ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko po uzyskaniu pisemnej zgody wszystkich pozostałych wspólników. Umowa spółki może w tym względzie zawierać jednak odmienne postanowienia np. że zgoda taka nie jest wymagana. Przeniesienie ogółu praw i obowiązków może odbyć się na podstawie umowy sprzedaży, w ramach której nabywa uiszcza zbywającemu cenę za nabyty ogół praw i obowiązków. Nabywca staje się nowym wspólnikiem spółki (zamiast zbywcy). Konieczne jest uiszczenie podatku PCC w wysokości 2% wartości rynkowej. Co istotne za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce osobowej i zobowiązania tej spółki osobowej odpowiadają solidarnie występujący wspólnik oraz wspólnik przystępujący do spółki.

Wypowiedzenie umowy spółki

Zgodnie z art. 61 Kodeksu spółek handlowych wypowiedzenie umowy spółki jawnej jest dopuszczalne, jeżeli umowa została zawarta na czas nieoznaczony. Umowa spółki jest zawarta na czas nieoznaczony, jeżeli w treści umowy nie wskazano czasu trwania bądź wyraźnie stwierdzono, że spółka zostaje zawarta na czas nieoznaczony.  Wspólnik może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. Wypowiedzenia dokonuje się w formie pisemnego oświadczenia, które należy złożyć pozostałym wspólnikom albo wspólnikowi uprawnionemu do reprezentowania spółki. Złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu jest jednostronną czynnością wspólnika i nie wymaga zgody spółki.

Powyższe oznacza, że wspólnik, który chce wypowiedzieć umowę spółki osobowej, powinien złożyć stosowne oświadczenie na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, czyli najpóźniej do 30 czerwca danego roku obrotowego (w przypadku, gdy rok obrotowy kończy się 31 grudnia).

Powyższe dotyczy również partnera w spółce partnerskiej, komplementariusza i komandytariusza w spółce komandytowej oraz komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej.

W razie wystąpienia wspólnika ze spółki należy spłacić jego „udział kapitałowy” rozumiany jako kwota odpowiadająca „przypadającej” (ustalonej z zastosowaniem reguł udziału w zyskach) na wspólnika części majątku spółki, wycenionego według wartości zbywczej. Dopuszczalne jest uzgodnienie pomiędzy wspólnikami innych zasad ustalania wysokości spłaty, a nawet umowne ustalenie kwoty, jaką spółka ma wypłacić dla rozliczenia się z ustępującym wspólnikiem.

Wypowiedzenie umowy skutkuje z końcem roku obrotowego.

Umowa spółki może jednak ten termin skrócić. Wspólnicy mogą np. postanowić, że okres wypowiedzenia wynosi jeden miesiąc.

Wypowiedzenie umowy spółki przez jednego wspólnika może prowadzić do rozwiązania spółki. Spółka trwa jednak nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub przed upływem terminu wypowiedzenia pozostali wspólnicy tak postanowią. W takiej sytuacji wypowiedzenie umowy spółki prowadzi jedynie do wystąpienia wspólnika ze spółki z upływem okresu wypowiedzenia. Wypowiedzenie umowy dwuosobowej spółki osobowej zawsze prowadzi do rozwiązania spółki i jej likwidacji.

Porozumienie z innymi wspólnikami

Wspólnik spółki osobowej może także wystąpić ze spółki za porozumieniem z pozostałymi wspólnikami (choć należy zaznaczyć, że część przedstawicieli doktryny nie podziela takiego stanowiska). Nie jest wymagane wtedy zachowanie sześciomiesięcznego okresu wypowiedzenia, ale jest wymagana współpraca z innymi wspólnikami i ich zgodna wola. Konieczne będzie zawarcie porozumienia wspólników w drodze zmiany umowy spółki. Traktowane jest to jak możliwość umownego wypowiedzenia udziału przez wspólnika za zgodą pozostałych wspólników, dopuszczalna zgodnie z zasadą swobody umów.

Wystąpienie wspólnika w opisany wyżej sposób także wiąże się z koniecznością wypłacenia wspólnikowi jego udziału kapitałowego zgodnie z przedstawionymi powyżej regułami kodeksowymi albo umownymi.

Choć więź personalna między wspólnikami jest jednym z kluczowych elementów konstrukcji spółek osobowych, to nie oznacza to, że nie jest możliwa zmiana składu osobowego spółki. Wspólnik spółki osobowej może wystąpić ze spółki za porozumieniem z pozostałymi wspólnikami poprzez zmianę umowy spółki, przez zbycie praw i obowiązków w spółce lub w drodze wypowiedzenia umowy spółki.