Kto odpowiada za zobowiązania spółki przed jej wpisem do rejestru?

Od momentu zawarcia umowy spółki handlowej do jej wpisu do rejestru mogą powstać pewne zobowiązania. Kto za nie odpowiada, zważywszy, że spółka powstaje dopiero z chwilą wpisu? Czym jest zatem spółka w organizacji? Czym jest tzw. przedspółka?

Spółka jawna

W przypadku spółek osobowych nie istnieje normatywna koncepcja spółki osobowej w organizacji, która mogłaby zaciągać zobowiązania. Ale podmiot faktycznie istnieje i w doktrynie nazywany jest często „przedspółką”. „Przedspółka” istnieje od zawiązania spółki, tj. zawarcia umowy spółki do jej powstania (wpis do rejestru przedsiębiorców jest konstytutywny). Nie jest jednak podmiotem prawa, dlatego śmiało można stwierdzić, że w ten sposób powstaje spółka cywilna.

Zgodnie z art. 251 § 2 k.s.h. osoby, które działały w imieniu spółki po jej zawiązaniu, a przed jej wpisaniem do rejestru, za zobowiązania wynikające z tego działania odpowiadają solidarnie. Zatem występuje tu odpowiedzialność solidarna tych osób, które działały za spółkę – założycieli za zobowiązania wtedy powstałe. Warto zaznaczyć, że założyciele nie muszą być tożsami ze wspólnikami później wpisanymi do rejestru.

Przypomnijmy, że odpowiedzialność solidarna oznacza, że wierzyciel może domagać się spełnienia świadczenia od jednego z dłużników, od wszystkich dłużników albo tylko od kilku z nich. Dłużnik, który spełni świadczenie ma roszczenie regresowe do pozostałych wspólników (w równym stopniu do wszystkich).

Zaznaczmy koniecznie, że „przedspółka” nie może zawierać zobowiązań, których stroną byłaby spółka właściwa (wtedy, kiedy już powstanie). Brak jest bowiem zasady kontynuacji dla takich zobowiązań.

Pozostałe spółki osobowe

Odpowiedzialność we wszystkich pozostałych spółkach osobowych przed ich wpisem do rejestru, tj. spółki partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej kształtuje się tak samo jak odpowiedzialność spółki jawnej.

Odnośnie spółki partnerskiej mamy bezpośrednie odwołanie w art. 89 k.s.h. do przepisów dotyczących spółki jawnej, które stosuje się odpowiednio w sprawach nieuregulowanych.

W spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej ustawodawca umieścił w częściach dotyczących tych spółek odrębne przepisy – art. 109 § 2 k.s.h. i art. 134 § 2 k.s.h., jednak o tożsamej treści do art. 251 § 2 k.s.h.

Zatem we wszystkich spółkach osobowych odpowiedzialność solidarną od momentu zawiązania spółki do jej wpisu do rejestru, ponoszą osoby, które działały w imieniu spółki.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Po zawiązaniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a przed jej wpisem do rejestru powstaje spółka w organizacji (art. 161 § 1 k.s.h.). Jest to jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną tzw. ułomna osoba prawna, zgodnie z art. 331 k.c.

Spółka z o.o. w organizacji jako podmiot, który może zaciągać zobowiązania, ponosi odpowiedzialność wobec wierzycieli, wobec osób trzecich za zobowiązania spółki. Jest to jednak odpowiedzialność solidarna i równoczesna z osobami działającymi w jej imieniu (założycielami) (art. 13 § 1 k.s.h.) oraz wspólnikami (o ile założyciele i wspólnicy to nie te same osoby). Należy zaznaczyć jednak, że wspólnicy odpowiadają tylko do wysokości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych udziałów.

Bardzo ciekawą konstrukcją jest także odpowiedzialność osób biorących udział w tworzeniu spółki wobec samej spółki. Osoby te ponoszą wobec spółki odpowiedzialność odszkodowawczą za wyrządzoną spółce szkodę przy jej tworzeniu, którą wyrządziły z własnej winy czynem bezprawnym – wbrew przepisom prawa (art. 292 k.s.h.) Jeżeli jest to kilka osób – odpowiedzialność jest solidarna. Spółka dochodzi zaspokojenia ewentualnego roszczenia po wpisie do rejestru. Bardzo ważną kwestią jest fakt, iż odpowiedzialność założycieli ustaje wobec spółki (ale nie wobec wierzycieli!) z chwilą zatwierdzenia ich czynności przez zgromadzenie wspólników (art. 161 § 3 k.s.h.).

Spółka akcyjna

Zasady odpowiedzialności opisane powyżej, odnoszące się do sp. z o.o. w organizacji odnoszą się także do spółki akcyjnej przed jej wpisem do rejestru, która jest do tego czasu ułomną osobą prawną. Mamy tu zatem do czynienia z odpowiedzialnością solidarną spółki w organizacji i osób działających w jej imieniu oraz akcjonariuszy do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych akcji (art. 13 k.s.h.), a także z odpowiedzialnością założycieli za szkodę wyrządzoną spółce przy jej tworzeniu (art. 480 k.s.h.), która, podobnie jak w spółce z o.o., wygasa wobec spółki z chwilą zatwierdzenia czynności założycieli (art. 323 § 3 k.s.h.) przez walne zgromadzenie akcjonariuszy.

W spółce akcyjnej ustawodawca przewidział ponadto odpowiedzialność odszkodowawczą, solidarną osób, które przy tworzeniu spółki zapewniły sobie wygórowaną zapłatę za m.in. wniesione wkłady niepieniężne we wskazany w przepisie sposób. Osoby te obowiązane są do naprawienia szkody wyrządzonej spółce (art. 481 k.s.h.).

Zarówno spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, jak i spółka akcyjna z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem zobowiązań spółki w organizacji (zasada kontynuacji).

Z powyższego wynika jedna z głównych różnic pomiędzy spółkami osobowymi a spółkami kapitałowymi. Dla tych pierwszych nie istnieje spółka w organizacji. Mówimy tylko o tzw. „przedspółce”, ale należy pamiętać o tym, że nie może być ona podmiotem zobowiązań. Natomiast spółki kapitałowe, sp. z o.o. w organizacji i S.A. w organizacji są podmiotem zobowiązań, które po wpisie do rejestru „przejmuje” spółka właściwa.