Odpowiedzialność podatkowa wspólników spółek handlowych

Gdy spółka handlowa ma zaległości podatkowe, kto odpowiada za te zobowiązania? Jednym z podstawowych kryteriów rozróżniających spółki handlowe jest kwestia odpowiedzialności wspólników za jej zobowiązania podatkowe. Odpowiedzialność ta dla spółki osobowej kształtuje się bowiem odmiennie niż dla spółki kapitałowej.

Odpowiedzialność wspólników spółki osobowej

Na wstępie należy wyjaśnić w jaki sposób w spółce osobowej mogą powstać zaległości podatkowe, skoro z punktu widzenia przepisów o podatku dochodowym jest ona transparentna podatkowo – dochód osiągnięty przez spółkę osobową opodatkowany jest na poziomie jej wspólników. Jednak spółka osobowa może być m.in. podatnikiem VAT, we własnym imieniu i na swój rachunek dokonywać czynności objętych VAT. I choćby z tego tytułu mogą powstać zaległości podatkowe spółki osobowej.

Odpowiadając na pytanie zawarte w artykule, pełną odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki osobowej ponoszą:

– wspólnicy spółki cywilnej, spółki jawnej, spółki partnerskiej,

– komplementariusze spółki komandytowej i komandytowo-akcyjnej,

– a także byli wspólnicy (ew. komplementariusze) tych spółek.

O tym, w jaki sposób komandytariusz (rodzaj wspólnika spółki komandytowej) odpowiada za zobowiązania spółki komandytowej pisaliśmy w artykule pod tym linkiem.

Odpowiedzialność wspólnika spółki osobowej w każdym przypadku (ze spółką i z innymi wspólnikami) powstaje w wyniku wydania decyzji podatkowej. Co ważne, żadnego znaczenia nie ma tutaj fakt, czy wspólnicy ponoszą winę za powstanie zobowiązania podatkowego. Odpowiedzialność ta jest odpowiedzialnością:

– osobistą,

– ma charakter solidarny

– i subsydiarny.

Odpowiedzialność osobista oznacza, że wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem. Dla porównania można tutaj przytoczyć wspomnianego wcześniej komandytariusza, który odpowiada za zobowiązania spółki tylko do wysokości sumy komandytowej. Jego odpowiedzialność jest zatem ograniczona do określonej kwoty.

Odpowiedzialność solidarna oznacza, że wspólnik odpowiada za zobowiązania podatkowe spółki razem z innymi wspólnikami. Zgodnie z decyzją Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2003 r., sygn. SA/Łd 452/02, organ podatkowy nie może wybierać przeciwko komu skieruje swoją decyzję. Ponadto odpowiedzialność ta nie jest zależna od wielkości wniesionych przez poszczególnych wspólników wkładów do spółki. Organ podatkowy może orzec o pełnej odpowiedzialności każdego wspólnika za pełną kwotę zaległości spółki. Dla odpowiedzialności wspólnika spółki osobowej nie ma znaczenia także ustalenie stopnia przyczynienia się danego wspólnika do powstania zaległości podatkowej.

Odpowiedzialność subsydiarna z kolei oznacza, że wspólnicy zostaną pociągnięci do odpowiedzialności dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Co ważne, wspólnik odpowiada za zobowiązania podatkowe, jeżeli zaległość spółki istniała (tj. termin płatności upływał) w momencie, w którym występował on w charakterze wspólnika (nawet jeśli już nie występuje). Nie ma znaczenia moment, w którym zaległość powstała. Oznacza to, że jeśli nawet dany wspólnik nie był wspólnikiem spółki w momencie, w którym zobowiązanie podatkowe powstało, ale stał się jej wspólnikiem w czasie, gdy nadszedł termin płatności tego zobowiązania, będzie za nie odpowiadał na zasadach wskazanych powyżej. Potwierdza to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 lipca 2008 r. (III SA/Gl 263/08).

Przykład

Zaległość spółki w podatku od nieruchomości powstała za 2015 rok, a wspólnik, który był jej wspólnikiem od początku 2016 r., opuścił spółkę dopiero w roku 2017. Wspólnik będzie odpowiadał za tę zaległość spółki, ponieważ był jej wspólnikiem w momencie, gdy ta zaległość istniała.

Odpowiedzialność wspólników spółki kapitałowej

Sytuacja wspólników spółki kapitałowej jest zgoła odwrotna. Za zaległości podatkowe spółek kapitałowych, to jest spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej, odpowiadać mogą trzy grupy podmiotów, to jest:

– członkowie zarządu tych spółek, a także tych spółek w organizacji,

– pełnomocnicy spółek w organizacji, a jeżeli pełnomocnik spółki nie został powołany – wspólnicy spółki w organizacji (spółkę z o.o. w organizacji reprezentuje zarząd lub pełnomocnik powołany uchwałą wspólników; spółkę akcyjną w organizacji reprezentują akcjonariusze-założyciele albo pełnomocnik powołany ich jednomyślną uchwałą),

– byli członkowie zarządu spółki oraz byli pełnomocnicy lub wspólnicy spółki w organizacji.

Jedynie zasygnalizujmy w tym miejscu, że odpowiedzialność tych podmiotów jest również odpowiedzialnością osobistą i ma charakter solidarny i subsydiarny. Podmioty te odpowiadają za zaległości podatkowe spółki z tytułu tych zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków. Podmioty te mogą się jednak od odpowiedzialności uwolnić, o czym pisaliśmy tutaj.

Z kolei wspólnicy spółek kapitałowych (za wyjątkiem ewentualnej odpowiedzialności wspólników spółek w organizacji) nie odpowiadają za zobowiązania spółki kapitałowej.